E Kodlu Katkı Maddeleri Sözlüğü
Paketli gıdaların ambalajında yer alan E kodlarının ne anlama geldiğini, hangi amaçla kullanıldığını ve sağlık durumunu keşfedin.
Kurkumin (Zerdeçal Sarısı)
Zerdeçal bitkisinden elde edilen doğal sarı gıda renklendiricisidir. Güvenli kabul edilir ve güçlü antioksidan özellik taşır.
Riboflavin (B2 Vitamini)
Doğal B2 vitaminidir. Besin takviyesi ve sarı-turuncu renklendirici olarak kullanılır; vücut için faydalı bir vitamindir.
Tartrazin
Yapay sarı renklendirici. Çocuklarda dikkat dağınıklığı, hiperaktivite ve astımlı bireylerde alerji tetikleyebilir.
Kinolon Sarısı
Yapay yeşilimsi sarı renklendirici. Çocukların aktivite ve dikkat seviyeleri üzerinde olumsuz etkileri olabileceği için AB'de uyarı zorunluluğu vardır.
Sunset Yellow (Günbatımı Sarısı FCF)
İçecek ve şekerlemelerde kullanılan yapay turuncu renklendirici. Alerjik bünyelerde ve astımlılarda reaksiyon oluşturabilir.
Karmin (Koşineal)
Kaktüslerde yaşayan Koşinil (Dactylopius coccus) böceğinin kabuğundan elde edilen doğal kırmızı renklendirici. Hayvansal kökenli olduğu için vejetaryen/vegan değildir, helallik hassasiyeti taşır.
Azorubin (Karmosin)
Kırmızı yapay gıda boyası. Özellikle aspirin duyarlılığı olanlarda ve çocuklarda alerjik belirtilere yol açabilir.
Ponceau 4R (Kukule Kırmızısı)
Şekerlemeler ve tatlılarda kullanılan koyu kırmızı sentetik azo boyası. Çocuklarda hiperaktivite riski nedeniyle kullanımı kısıtlanmıştır.
Eritrosin (Kiraz Kırmızısı)
Kokteyl kirazları, şekerlemeler ve dondurmalarda kullanılan pembe-kırmızı sentetik boya. Yüksek iyot içeriği nedeniyle tiroid fonksiyonlarını etkileyebileceğinden kullanımı sınırlandırılmıştır.
Allura Red AC
Açık kırmızı sentetik renklendirici. Gazlı içecekler ve şekerlemelerde kullanılır; çocuklarda odaklanma sorunları ve alerjiyle ilişkilendirilmiştir.
Patent Blue V (Patent Mavisi)
Şekerlemeler, içecekler ve jölelerde canlı mavi renk veren sentetik azo olmayan boya. Alerjik hassasiyeti olan kişilerde kaşıntı yapabilir.
İndigotin (İndigo Karmin)
Mavi renkli sentetik gıda boyası. Dondurma ve şekerlemelerde mavi ton sağlamak için tercih edilir.
Brilliant Blue FCF (Parlak Mavi)
İçecek, pamuk şekeri ve dondurmalarda kullanılan parlak mavi renklendirici. Emilimi düşüktür ancak sentetik azo olmayan bir boyadır.
Klorofil
Yeşil yapraklı bitkilerden elde edilen tamamen doğal yeşil pigment. Zararsız ve güvenlidir.
Klorofilin Bakır Kompleksleri
Klorofilin bakır ile stabilize edilmiş hali. Isıya ve ışığa daha dayanıklı doğal yeşil ton sağlar.
Sade Karamel (Karamel I)
Şekerin doğrudan ısıtılmasıyla elde edilen geleneksel karamel. Katkısız ve güvenilirdir.
Amonyak Karamel (Karamel III)
Soslarda, bisküvilerde ve birada kullanılan kahverengi renklendirici. Üretim sürecinde oluşan bileşikler nedeniyle aşırı tüketimi sınırlandırılır.
Amonyum Sülfit Karamel (Karamel IV)
Kola ve asitli içeceklere koyu kahverengi rengi veren en yaygın karamel türüdür. Günlük alım sınırı takip edilmelidir.
Bitkisel Karbon (Bitkisel Kömür)
Tamamen bitkisel maddelerin karbonlaştırılmasıyla üretilen doğal siyah renklendirici. Güvenlidir.
Beta Karoten
Havuç ve balkabağında bulunan A vitamini öncülü doğal turuncu pigment. Sağlıklı ve besleyicidir.
Annatto (Biksin / Norbiksin)
Çedar peyniri, margarin ve krakerlerde sarı-turuncu ton veren doğal bitkisel tohum boyası. Doğal olmasına rağmen hassas bünyelerde alerjik reaksiyon tetikleyebilir.
Paprika Ekstraktı (Kapsantin)
Tatlı kırmızı biberden elde edilen doğal kırmızı-turuncu boya. Cips ve soslarda yaygın kullanılır, güvenlidir.
Pancar Kökü Kırmızısı (Betanin)
Kırmızı pancardan sıkılarak elde edilen tamamen doğal kırmızı-mor renklendirici. Güvenli ve katkısızdır.
Antosiyaninler
Kırmızı ve mor meyvelerden elde edilen güçlü antioksidan doğal pigmentler. Güvenlidir.
Kalsiyum Karbonat
Doğal beyaz mineral. Beyazlatıcı, asitlik düzenleyici ve kalsiyum mineral takviyesi olarak kullanılır.
Titanyum Dioksit
Beyazlatıcı nanopartikül. Genotoksisite ve DNA hasarı riski gerekçesiyle Avrupa Birliği (AB) ve Türkiye'de gıdalarda yasaklanmıştır.
Demir Oksitler ve Hidroksitler
Sarı, kırmızı ve siyah tonlarda mineral gıda renklendiricisi. Çikolata kaplamaları, zeytin renklendirme ve draje kaplamalarında güvenle kullanılır.
Sorbik Asit
Küf ve maya oluşumunu engelleyen gıda koruyucusu. Vücutta yağ asitleri gibi doğal olarak metabolize edilir.
Potasyum Sorbat
Yoğurt, peynir, sos ve unlu mamullerde küflenmeyi önleyen en yaygın koruyucu tuz. Güvenli kabul edilir.
Benzoik Asit
Meyve suları, reçeller ve turşularda küf ve mayalara karşı kullanılan koruyucu asit. C vitamini ile reaksiyona girmemesi için dikkatle kontrol edilir.
Sodyum Benzoat
Asitli içecek ve soslarda küf önleyici koruyucu. C vitamini ile birlikte ısıya maruz kaldığında eser miktarda benzen oluşturma riski tartışmalıdır.
Kükürt Dioksit
Kuru meyvelerde (kayısı vb.) kararmayı önleyen ve şarapta fermantasyonu durduran gaz. Güçlü bir alerjendir, astımlılarda nefes darlığı yapabilir.
Sodyum Metabisülfit
Bisküvi hamurlarında kıvam düzenleyici ve kuru meyvelerde koruyucu. Sülfit alerjisi olan bireyler dikkat etmelidir.
Potasyum Metabisülfit
Kurutulmuş meyveler, şarap ve sirkelerde mikrobiyal koruyucu ve kararma önleyici. Sülfit hassasiyeti ve astımı olanlar için alerjen uyarısı taşır.
Nisin
Peynir ve sütlü tatlılarda ısıya dayanıklı sporlu bakterileri engelleyen doğal antimikrobiyal polipeptit. Sindirim sisteminde parçalanır, güvenlidir.
Natamisin (Pimarisin)
Kaşar peyniri ve sucukların dış yüzeyine püskürtülerek küf oluşumunu önleyen doğal mantar önleyici. Yalnızca gıdanın kabuğunda kalır, güvenlidir.
Sodyum Nitrit
Salam, sosis ve sucuk gibi şarküteri ürünlerinde botulizm bakterisini önleyen ve et rengini pembe tutan koruyucu. Yüksek ısıda kanserojen nitrozaminlere dönüşebilir.
Sodyum Nitrat
Peynir ve işlenmiş et ürünlerinde kullanılan koruyucu tuz. Vücutta nitrite indirgenebilir.
Asetik Asit (Sirke Asidi)
Sirkede doğal olarak bulunan asit. Turşu ve soslarda asitlik sağlayıcı ve doğal koruyucu olarak kullanılır; tamamen güvenlidir.
Laktik Asit
Süt ve fermantasyon ürünlerinde doğal olarak oluşan asit. Peynir, ekmek ve meşrubatlarda pH düzenleyici ve koruyucu olarak kullanılır.
Propiyonik Asit
Paketli tost ekmekleri ve unlu mamullerde ekmek küfünü ve sünme bakterisini önleyen doğal organik asit. Peynirlerde de doğal olarak bulunur.
Kalsiyum Propiyonat
Paketli ekmek ve unlu mamullerde küf ve sünme bakterisini önleyen koruyucu tuz. Genellikle güvenli kabul edilir.
Askorbik Asit (C Vitamini)
Saf C vitamini. Gıdalarda kararmayı önler, un kalitesini artırır ve antioksidan koruma sağlar. Vücut için temel vitamindir.
Sodyum Askorbat
C vitamininin sodyum mineraliyle birleşmiş hali. Salam ve şarküteri ürünlerinde rengin kahverengiye dönmesini engeller ve nitrit oluşumunu azaltır.
Askorbil Palmitat
C vitamininin yağda çözünen formu. Sıvı ve katı yağlarda, patates cipslerinde yağın acılaşmasını ve oksidasyonunu engelleyen güvenli bileşendir.
Tokoferolce Zengin Ekstrakt (E Vitamini)
Bitkisel yağlardan elde edilen doğal E vitamini. Yağların acılaşmasını ve oksitlenmesini önler; tamamen güvenlidir.
Alfa-Tokoferol (Sentetik E Vitamini)
Bitkisel yağların raf ömrünü uzatan ve oksitlenmeyi durduran E vitamini formu. Hücre zarlarını serbest radikallerden korur.
Propil Gallat
Yağlı gıdalarda ve sakızlarda acılaşmayı önleyen sentetik antioksidan. Hassas bünyelerde alerjik reaksiyon yapabilir.
Sodyum Eritorbat
İşlenmiş et ürünlerinde taze pembe rengi sabitleyen ve antioksidan koruma sağlayan izoaskorbik asit tuzu. Güvenli kabul edilir.
Butilendirilmiş Hidroksianisol (BHA)
Cips, sıvı yağ ve hazır çorbalarda kullanılan sentetik koruyucu antioksidan. Hormon bozucu ve toksisite şüpheleri nedeniyle birçok ülkede sınırlandırılmıştır.
Butilendirilmiş Hidroksitoluen (BHT)
Yağların raf ömrünü uzatan sentetik kimyasal antioksidan. BHA gibi sağlık endişeleri nedeniyle temiz gıda üretiminde tercih edilmez.
Lesitin (Soya / Ayçiçek Lesitini)
Çikolata ve margarinlerde yağ ile suyun ayrışmasını önleyen, akışkanlık sağlayan doğal bileşen. Beyin ve hücre sağlığı için faydalı fosfolipitler içerir.
Sitrik Asit (Limon Tuzu)
Turunçgillerde bolca bulunan doğal asit. Gıdalarda ekşilik, lezzet dengesi ve raf ömrü stabilizasyonu sağlar. Güvenlidir.
Sodyum Sitratlar
Sitrik asidin sodyum tuzu. İçeceklerde ekşilik tamponlayıcı, erime peynirlerinde emülgatör olarak kullanılır. Güvenlidir.
Tartarik Asit
Üzümde doğal olarak bulunan organik asit. Şekerleme ve marmelatlarda ekşi tat verici olarak kullanılır.
Fosforik Asit
Kola ve gazlı içeceklere karakteristik keskin asit lezzetini veren inorganik asit. Aşırı miktarda tüketimi kalsiyum emilimini azaltabilir ve diş minesini aşındırabilir.
Sodyum Fosfatlar
Süt ürünlerinde ve etlerde su tutucu ve kıvam artırıcı. Aşırı fosfat tüketimi böbrek ve kemik sağlığı üzerinde olumsuz etki yapabilir.
Kalsiyum Disodyum EDTA
Mayonez, konserve mantar ve gazlı içeceklerde metal iyonlarını bağlayarak renk, koku ve tat bozulmasını önleyen güçlü koruyucu bileşik.
Sodyum Aljinat
Deniz yosunlarından elde edilen doğal lif. Dondurma, puding ve moleküler gastronomide jelleşme ve kıvam verici olarak güvenle kullanılır.
Agar Agar
Kırmızı deniz yosunlarından elde edilen bitkisel jelatin alternatifi. Vegan vejetaryen gıdalarda jelleştirici olarak güvenle kullanılır.
Karragenan
Sütlü tatlılar, pudingler ve dondurmalarda kıvam verici yosun lifi. Sindirim sisteminde hassasiyet ve bağırsak enflamasyonu yapabileceği tartışılmaktadır.
Keçiboynuzu Gamı (LBG)
Keçiboynuzu tohumlarından elde edilen doğal lif. Dondurma ve soslarda buz kristallenmesini önler ve kıvam sağlar. Güvenlidir.
Guar Gam
Guar bitkisi tohumlarından elde edilen suda çözünür lif. Soslarda ve glütensiz unlarda esneklik ve kıvam sağlar. Güvenlidir.
Arap Zamkı (Akasya Gamı)
Akasya ağacının gövdesinden sızan doğal reçine lifi. Şekerlemelerde şekerin kristallenmesini önler ve prebiyotik lif kaynağıdır.
Ksantan Gam
Doğal bakteriyel fermantasyonla üretilen polisakkarit. Soslara akışkanlık ve glütensiz ekmeklere hacim verir. Çok düşük miktarlarda etkilidir, güvenlidir.
Sorbitol
Meyvelerde doğal bulunan şeker alkolü. Şekersiz sakızlarda ve diş macunlarında tatlandırıcı ve nem tutucu olarak kullanılır; aşırı tüketimi laksatif etki yapabilir.
Gliserol (Gliserin)
Kek ve unlu mamullerde ürünün kurumasını önleyen ve yumuşak tutan nem tutucu. Genellikle bitkisel yağlardan elde edilir.
Jelatin
Hayvan deri ve kemiklerindeki kolajenden elde edilen protein. Jelibon, marshmallow ve kaplamalarda kullanılır. Vegan değildir; Türkiye'de sığır jelatini helal kabul edilirken domuz kökenli olmamasına dikkat edilir.
Pektin
Elma ve portakal kabuklarında doğal olarak bulunan lif. Reçel, marmelat ve jölelerde doğal jelleşmeyi sağlar; sağlıklı bir liftir.
Amonyum Fosfatitler
Çikolatalarda viskoziteyi düşürmek için lesitin yerine veya lesitinle birlikte kullanılan emülgatör. Güvenli kabul edilir.
Difosfatlar
Kabartma tozlarında asit kaynağı olarak bisküvi ve keklerde hacim sağlayan fosfat tuzu. Aşırı fosfat yükü açısından kontrollü tüketilmelidir.
Selüloz (Mikrokristalin ve Toz Selüloz)
Bitkilerin hücre duvarında bulunan tamamen doğal, sindirilmeyen lif. Rendelenmiş peynirlerde topaklanmayı önler, diyet ürünlerde kalorisiz hacim sağlar.
Karboksimetil Selüloz (CMC)
Dondurma, sos ve glütensiz hamur işlerinde pürüzsüz kremsi doku kazandıran selüloz türevi. Vücuttan sindirilmeden lif olarak atılır.
Yağ Asitlerinin Mono ve Digliseritleri
Ekmek, margarin, dondurma ve bisküvilerde bayatlamayı geciktiren ve yağ-su dengesi kuran en yaygın emülgatör. Genellikle bitkisel palm yağından üretilir ancak hayvansal kökenli de olabileceği için helallik şüphesi taşıyabilir.
DATEM (Mono ve Digliseritlerin Diasetil Tartarik Asit Esterleri)
Fırıncılık ve paketli ekmeklerde hamur hacmini ve elastikiyetini artıran emülgatör. Güvenlidir.
Yağ Asitlerinin Poligliserol Esterleri
Hazır kek karışımlarında ve pandispanyalarda hamurun daha fazla hava tutmasını ve yüksek hacimde kabarmasını sağlayan emülgatör.
Poligliserol Polirisinoleat (PGPR)
Çikolata kaplamalarında kakao yağının akışkanlığını taklit ederek maliyeti düşürmek amacıyla kullanılan emülgatör. Güvenli sınırları aşılmamalıdır.
Propan-1,2-Diolün Yağ Asit Esterleri
Krem şanti, köpük tatlılar ve kek mikslerinde havalandırma ve köpük stabilitesi sağlayan fonksiyonel emülgatör.
Sodyum Stearoil-2-Laktilat (SSL)
Tost ekmeği ve hamur işlerinde hacim ve yumuşaklık sağlayan emülgatör bileşen.
Sodyum Karbonatlar (Sodyum Bikarbonat / Yemek Sodası)
Klasik mutfak karbonatı. Bisküvi, kurabiye ve hamur işlerinde fırında kabarmayı sağlayan en doğal ve zararsız mineral kabartıcıdır.
Potasyum Karbonatlar
Kakao işlemede (Dutch process) asitliği nötralize etmek ve bisküvilerde kabartıcı olarak kullanılır. Güvenlidir.
Amonyum Karbonatlar (Amonyum Bikarbonat)
Geleneksel kuru bisküvi ve krakerlere gevreklik ve delikli çıtır doku kazandıran kabartıcı. Pişme sırasında gaz olarak uçar, kalıntı bırakmaz.
Magnezyum Karbonatlar
Sofra tuzlarında ve toz baharatlarda nemi emerek akışkanlığı koruyan ve asitliği nötralize eden zararsız mineral bileşik.
Potasyum Klorür
Sodyum oranını düşürülmüş diyet tuzlarında sodyum klorür yerine kullanılan mineral tuz.
Kalsiyum Klorür
Peynir yapımında pıhtılaşmayı hızlandıran ve konserve sebzelerde diriliği koruyan zararsız mineral tuz.
Kalsiyum Sülfat (Alçıtaşı)
Soya sütünden tofu eldesinde pıhtılaştırıcı ve ekmek hamurlarında maya besini olarak kullanılan doğal kalsiyum minerali.
Sodyum Hidroksit (Kostik Soda)
Geleneksel Alman simidi (pretzel) banyosunda parlak kahverengi çıtır kabuk oluşturmak ve kakao işlemede asitlik düzenlemek için kullanılır; pişmeyle nötralize olur.
Silikon Dioksit
Tuz, kahve kreması ve toz baharatların neme maruz kalıp topaklanmasını engelleyen inert mineral toz. Vücuttan emilmeden atılır.
Glukono-Delta-Lakton (GDL)
Sosis, sucuk ve peynirlerde yavaş ve kontrollü asit salarak kıvam ve olgunlaşma sağlayan doğal fermente lakton. Güvenlidir.
Monosodyum Glutamat (MSG / Çin Tuzu)
Umami (beşinci tat) tadını tetikleyerek beyni gıdanın daha lezzetli olduğuna ikna eden bileşen. Cips, hazır çorba ve fast foodlarda aşırı tüketime ve hassas bünyelerde baş ağrısına yol açabilir.
Disodyum Guanilat
MSG ile birlikte cips ve çeşnilerde lezzet patlaması yaratmak için sinerjik olarak kullanılan lezzet artırıcı.
Disodyum İnosinat
Et ve tavuk bulyonlarında, cipslerde kullanılan güçlü lezzet artırıcı. Hayvansal dokulardan da üretilebildiği için vejetaryenler için şüphelidir.
Disodyum 5'-Ribonükleotit
E627 ve E631 karışımı olan yoğun umami artırıcı. Noodle ve baharatlı çıtır atıştırmalıklarda çok sık yer alır.
Balmumu (Beyaz ve Sarı)
Bal arılarının ürettiği doğal balmumu. Draje, sakız ve çikolataların dış yüzeyine parlaklık ve koruyucu film vermek için kullanılır. Güvenlidir.
Karnauba Mumu
Karnauba palmiyesinin yapraklarından elde edilen bitkisel cila mumu. Draje ve şekerlemelere parlaklık verir. Vegan ve güvenilirdir.
Şellak
Lakka böceğinin ağaç dallarına bıraktığı salgıdan elde edilen doğal cila. Çikolata kaplamalarında parlaklık sağlar; böcek kökenli olduğu için vejetaryen/vegan değildir.
L-Sistein
Ekmek ve unlu mamullerde hamur elastikiyetini artırıp yoğurma süresini kısaltan amino asit. Geleneksel olarak kuş tüyü veya insan saçından üretilebildiği için helallik ve veganlık hassasiyeti taşır.
Asesülfam K (Asesülfam Potasyum)
Şekerden 200 kat tatlı sıfır kalorili yapay tatlandırıcı. Diyet içeceklerde ve sakızlarda sukraloz veya aspartamla harmanlanarak kullanılır.
Aspartam
Kalorisiz yapay tatlandırıcı. Isıya dayanıksızdır, fenilketonüri (PKU) hastaları için fenilalanin uyarısı zorunludur. DSÖ tarafından olası kanserojen riski izlenmektedir.
Siklamat
Şekerden 30 kat tatlı yapay tatlandırıcı. ABD'de yasaklanmış olup Türkiye ve AB'de belirli içeceklerde kısıtlı oranda izin verilir.
Sakarin
En eski yapay tatlandırıcı. Metalik bir art tat bırakır; aşırı dozları geçmişte tartışma yaratmıştır.
Sukraloz
Şekerden 600 kat tatlı, ısıya dayanıklı modern tatlandırıcı. Vücut tarafından emilmeden atılır, diş dostudur.
Neohesperidin DC (NHDC)
Acı portakal kabuğundan elde edilen, şekerden 1500 kat tatlı doğal tatlandırıcı. İlaç ve gıdalarda acı tatları maskelemek ve aromayı güçlendirmek için kullanılır.
Steviol Glikozitleri (Stevia)
Stevia (şekerotu) bitkisinin yapraklarından ekstrakte edilen doğal sıfır kalorili tatlandırıcı. Doğal ve güvenli bir alternatiftir.
Maltitol (Maltitol Şurubu)
Şeker ilavesiz çikolata ve bisküvilerde sofra şekerinin yerini alan şeker alkolü (poliol). Şekerin %90'ı kadar tat verir, diş çürütmez, kan şekerini daha yavaş yükseltir.
Laktitol
Süt şekerinden üretilen düşük kalorili şeker alkolü (poliol). Düşük glisemik indekse sahiptir ve diş dostudur; süt kökenli olduğu için vegan değildir.
Ksilitol
Diş dostu doğal poliol tatlandırıcı. Ağızdaki çürük bakterilerini azaltma özelliğine sahiptir; sakızlarda sıklıkla tercih edilir.
Eritritol
Sıfır kalorili doğal şeker alkolü. Şişkinlik yapma ihtimali diğer poliollerden çok daha düşüktür ve diş dostudur.
Okside Nişasta
Hafif oksitlenerek berraklığı ve film yapma kabiliyeti artırılmış nişasta. Şekerleme ve kaplamalarda kullanılır.
Distarç Fosfat
Fosfatla çapraz bağlanarak ısıya ve donma-çözünmeye karşı dayanıklı hale getirilmiş modifiye nişasta. Çorba ve tatlılarda stabilite sağlar.
Asetillendirilmiş Distarç Fosfat
Yüksek asitli soslarda (ketçap, mayonez, salata sosu) pürüzsüz yapıyı ve raf ömrünü koruyan en popüler modifiye gıda nişastası.
Asetillendirilmiş Distarç Adipat (Modifiye Nişasta)
Isı, asit ve dondurmaya dayanıklılığı artırılmış modifiye gıda nişastası. Soslarda, ketçaplarda ve hazır çorbalarda kıvam sağlar.
Hidroksipropil Distarç Fosfat
Yoğurt, tatlı ve soslarda pürüzsüz dokuyu koruyan işlenmiş nişasta türevi.
Propilen Glikol
Sıvı aroma vericilerde ve gıda boyalarında çözücü ve taşıyıcı madde olarak kullanılan sentetik alkol türevi.